Szanowni Państwo.

Witam uczestników dzisiejszej konferencji.

Szczególnie serdecznie powitać pragnę referentów, którzy, mam nadzieję, przybliżą zainteresowanym mieszkańcom naszego miasta problem sierpeckiego zamku.

Wzmianki o nim pojawiały się co najmniej od wieku XIV, po lata nam współczesne. Po raz pierwszy była o nim mowa w dokumencie z 8 maja 1322 roku, w którym to książę płocki Wacław oraz biskup płocki Florian Laskary uzgodnili zamianę gruntów i miejscowości pomiędzy nimi, o Sierpcu zaś zapisano, iż otrzyma prawa miejskie, miasto zostanie opasane murami oraz zostanie wybudowany zamek. Kolejny ślad pisany pochodzi z roku 1643, z dokumentu dzierżawnego, na mocy którego Paweł Rościszewski wraz z żoną Elżbietą Pruszyńską obejmowali w posiadanie budowlę, o którą mieli dbać i utrzymywać w odpowiednim stanie.

O zamku sierpeckim traktował także artykuł z „Korespondenta Płockiego” z roku 1876.

Jednak tak naprawdę w świadomości mieszkańców Sierpca informacje o istnieniu budowli określanej jako „sierpecki zamek” rozpropagowane zostały dzięki wydanej w roku 2003 monografii „Dzieje Sierpca i ziemi sierpeckiej”.

W zamieszczonym w tej publikacji opracowaniu, autorstwa księdza Tadeusza Żebrowskiego, opisującym Sierpc w okresie średniowiecza i wieku XVI, autor podpierając się dokumentami źródłowymi (kilka podałem przed chwilą) wskazał prawdopodobny okres powstania zamku, jego przybliżone rozmiary i ewentualną lokalizację w terenie. Teraz już wiemy, że  ta ostatnia nie potwierdziła się, jednak właśnie dzięki przeprowadzonym badaniom archeologicznym możemy ją dzisiaj określić ze stuprocentową pewnością.

Szczegółowe informacje w tej materii przedstawią rzecz jasna dzisiejsi prelegenci, dlatego też nie będę uprzedzał faktów ani wchodził z zakres wiedzy i kompetencji fachowców, jakimi bez wątpienia są nasi dzisiejsi goście - archeolodzy i historycy.

Jaka jednakże była droga, która doprowadziła do naszego dzisiejszego spotkania?

Pierwsze spotkanie na temat ewentualnych prac archeologicznych przeprowadziłem jesienią 2012 roku z Andrzejem Tucholskim, sierpczaninem – archeologiem, przedstawicielem płockiej Delegatury Mazowieckiego Konserwatora Zabytków. Dalsze robocze już rozmowy kontynuowaliśmy na początku 2013 roku.

Podczas tych spotkań wypracowaliśmy formułę współpracy, której odzwierciedleniem, było podpisane, w dniu 15 maja 2013 roku, Porozumienie z Mazowieckim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków.

Wczesną wiosną odbyło się pierwsze spotkanie robocze z wyłonionym wykonawcą prac archeologicznych tj. Wiesławem Małkowskim, pracownikiem naukowym Instytutu Archeologii w Warszawie, głównym koordynatorem ekipy archeologicznej oraz zainteresowanymi stronami: płocką Delegaturą Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Warszawie oraz Pracownią Dokumentacji Dziejów Miasta Sierpc.

Zaangażowana została również młodzież sierpecka, dzięki oszczędnościom projektowym, można było przeprowadzić dodatkowe zajęcia historyczno-archeologiczne w ramach realizowanego projektu „Sierpeccy badacze”. Uczniowie Gimnazjum Miejskiego oraz Szkoły Podstawowej Nr 2 uczestniczyli w warsztatach prowadzonych przez Władysławę Roszyk, Andrzeja Tucholskiego, Mirona Boguckiego i Wiesława Małkowskiego oraz pracach mierniczych przy wytyczaniu miejsc przyszłych poszukiwań. Dzięki temu mogli poznać współczesne techniki badawcze stosowane w archeologii.

Prace ruszyły już w czerwcu, przy czym początkowo brano pod uwagę  dwie koncepcje ich przeprowadzenia: bezinwazyjne badania na jednym, większym i spójnym terenie, ewentualnie rozdzielenie środków na bardzo małe obszary i zbadanie kilku miejsc w tym samym czasie. Zdecydowano się na pierwsze rozwiązanie, co okazało się trafną decyzją. Wytypowano obszar nad rzeką Sierpienicą przy ul. Farnej, znajdujący się za kościołem pw. Św. Wita, Modesta  i Krescencji. W tym miejscu cześć archeologów, historyków i regionalistów wskazywało lokalizację „sierpeckiego zamku”, ponadto na planie miasta pochodzącym z początku XIX w. zaznaczono tu miejsce opisane jako „Schlossplatz”, czyli właśnie „plac zamkowy”.

Nadmienię tu, że badania archeologiczne mają za zadanie potwierdzenie bądź wykluczenie pewnej tezy, założeń, pogłosek czy wreszcie - legend. Z punktu widzenia badawczego, każdy wynik jest pożądany, jednak zawsze istnieje ryzyko, że - mówiąc kolokwialnie - „nic nie znajdziemy”.

Dlatego też praca archeologa, przedstawiana w popkulturze jako „wielka przygoda”, to w rzeczywistości żmudne ślęczenie w czytelniach, archiwach, poszukiwanie źródeł pisanych i kartograficznych (część materiałów, wykorzystywanych w poszukiwaniach, została udostępniona przez naszą placówkę historyczną, czyli Pracownię Dokumentacji Dziejów Miasta Sierpc).

W badaniach wykorzystano nowoczesne metody badawcze, jakimi są fotografia lotnicza, zdjęcia satelitarne, pomiary i lokalizowanie z wykorzystaniem GPS, pomiary magnetometrem.

Uzyskane dzięki prowadzonym wówczas pracom wyniki były na tyle pozytywne i rokujące na przyszłość, iż podjęta została decyzja o kontynuacji badań. 11 marca bieżącego roku podpisaliśmy kolejne Porozumienie trójstronne pomiędzy Mazowieckim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków, Gminą Miasto Sierpc oraz Pracownią Dokumentacji Dziejów Miasta Sierpc.

Poza przeprowadzeniem szczegółowej kwerendy, którą opracował Tomasz Olszacki, zadecydowano o otwarciu sondażowych wykopów archeologicznych, które miałyby zweryfikować i ostatecznie potwierdzić lub wykluczyć istnienie sierpeckiego zamku w podawanej lokalizacji.

Oczywiście nasze dzisiejsze spotkanie nie jest podsumowaniem prac badawczych, ponieważ te będą kontynuowane, jednak ich dotychczasowe wyniki są na tyle ciekawe i istotne, że postanowiliśmy zaprosić Państwa na tę dzisiejszą konferencję.

Proszę Państwa.

Nieznacznie uprzedzę fakty - odnaleziono ślady istnienia budowli, którą można by określić jako „zamek”. Odnaleziono - ale w dwóch miejscach.

Dlaczego? Co to oznacza dla Sierpca i o czym może świadczyć w szerszym kontekście - to już Państwu przedstawią nasi szacowni prelegenci.

Dziękuję za uwagę.